Mina garunean dago

Mina esperientzia sentsorial eta emozional konplexua da, ehun-kalteari lotuta egon daitekeena edo ez (IASP, 2022). Nerbio-sistemaren seinale bat da, gorputzean zerbait gaizki egon daitekeela adierazten duena. Akutua edo iraunkorra izan daiteke, eta oso desberdina izan daiteke intentsitateari, iraupe...

Descripción completa

Detalles Bibliográficos
Autores: Echeazarra Escudero, Leyre, Aguirrezabal Bazterrika, Iñaki
Tipo de recurso: artículo
Fecha de publicación:2025
País:España
Institución:Universidad del País Vasco
Repositorio:Addi. Archivo Digital para la Docencia y la Investigación
OAI Identifier:oai:dnet:addi________::3a23380c34b2509b7067c09432c6ab6c
Acceso en línea:http://hdl.handle.net/10810/79453
Access Level:acceso abierto
Palabra clave:mina
min iraunkorra
minaren matrizea
garun iragarlea
neurozientzia
id ES_48de2fbf945aacf3de6842eeb5cb18ab
oai_identifier_str oai:dnet:addi________::3a23380c34b2509b7067c09432c6ab6c
network_acronym_str ES
network_name_str España
repository_id_str
spelling Mina garunean dagoEcheazarra Escudero, LeyreAguirrezabal Bazterrika, Iñakiminamin iraunkorraminaren matrizeagarun iragarleaneurozientziaMina esperientzia sentsorial eta emozional konplexua da, ehun-kalteari lotuta egon daitekeena edo ez (IASP, 2022). Nerbio-sistemaren seinale bat da, gorputzean zerbait gaizki egon daitekeela adierazten duena. Akutua edo iraunkorra izan daiteke, eta oso desberdina izan daiteke intentsitateari, iraupenari eta kalitateari dagokienez. Ikuspegi biologikotik, minak funtsezko babes-funtzioa betetzen du, ohartarazpen-seinale gisa, kaltearen iturritik aldentzeko erreakzionarazten baigaitu, kalte gehiago prebenitzeko helburuarekin (Aguirrezabal et al., 2024). Adibide argi bat, non minaren funtzio babeslea ikusten den, beroegi dagoen elementu bat (sugarra, adibidez) ukitzen dugunean gertatzen da. Elementu beroa ukitzean, gure azaleko kaltearen hartzaileak* ("nozizeptoreak" ere deituak) estimulatzen dira, beroa estimulu kaltegarri gisa detektatzen baitute. Gero, transdukzioa gertatzen da; hau da, estimulu kaltegarria (edo potentzialki kaltegarria dena) bulkada elektriko bihurtzen da neuronetan. Ondoren, nozizeptore horiek arrisku-seinalea bidaltzen dute nerbioetatik bizkarrezur-muinera. Berehala sortzen da erretiratze-erreflexu automatikoa. Honek adierazten nahi du bizkarrezur-muinak erantzun-seinale bat bidali duela eskuko muskuluetara, adimenak arrisku-seinalea erabat prozesatu aurretik, ahalik eta azkarren bero-iturritik urrun gaitezen. Arrisku-seinale hori burmuineraino ere iristen da, transmisio izeneko prozesu baten bidez. Bertan gertatzen ari denari buruzko informazioa prozesatzen da. Alde batetik, azal sentsorialera iristen da, eta, horri esker, gorputzean estimulu mingarria non dagoen jakin dezakegu. Bestalde, sistema linbikora iristen da, minaren alderdi emozionala modulatzen duena. Azal prefrontalera ere heltzen da; minaren esanahia interpretatzeko eta horren aurrean nola erantzun erabakitzeko aukera ematen digunara. Informazio hori guztia prozesatu ondoren, minaren pertzepzioa sortzen da. Kaltearen iturritik (kasu honetan, sugarretik) urrundu ondoren, eta ehun-kalteak sendatu ahala, mina pixkanaka baretzen da, desagertu arte (Ferrandiz, 2006; Zegarra, 2007). Hala ere, kasu batzuetan, min-sentsazio hori ez da desagertzen hasierako kausa konpondu arren, eta denboran luzatzen da, patologiko bihurtuz (Woolf, 2011). Min iraunkor horrek (min kronikoa ere deitua) jada ez du betetzen ohartarazteko edo babesteko eginkizuna, eta pertsonaren bizi-kalitatea kaltetu dezake. Bestetik, hasierako ehun-kaltea sendatu ondoren minak iraun izanak adierazten du mina kalte fisikoarekiko modu independentean egon daitekeela. Hori gertatzen da nerbio-sistema sentsibilizatuta egon daitekeelako edo seinaleak "gaizki interpretatu" ditzakeelako, mina eraginez lesio aktiborik gabe.Elhuyar Fundazioa202620262025info:eu-repo/semantics/articleapplication/pdfhttp://hdl.handle.net/10810/79453reponame:Addi. Archivo Digital para la Docencia y la Investigacióninstname:Universidad del País VascoEuskerahttps://zientzia.eus/artikuluak/mina-garunean-dago/info:eu-repo/semantics/openAccesshttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/CC BY-NC-ND 4.0oai:dnet:addi________::3a23380c34b2509b7067c09432c6ab6c2026-06-18T09:23:17Z
dc.title.none.fl_str_mv Mina garunean dago
title Mina garunean dago
spellingShingle Mina garunean dago
Echeazarra Escudero, Leyre
mina
min iraunkorra
minaren matrizea
garun iragarlea
neurozientzia
title_short Mina garunean dago
title_full Mina garunean dago
title_fullStr Mina garunean dago
title_full_unstemmed Mina garunean dago
title_sort Mina garunean dago
dc.creator.none.fl_str_mv Echeazarra Escudero, Leyre
Aguirrezabal Bazterrika, Iñaki
author Echeazarra Escudero, Leyre
author_facet Echeazarra Escudero, Leyre
Aguirrezabal Bazterrika, Iñaki
author_role author
author2 Aguirrezabal Bazterrika, Iñaki
author2_role author
dc.subject.none.fl_str_mv mina
min iraunkorra
minaren matrizea
garun iragarlea
neurozientzia
topic mina
min iraunkorra
minaren matrizea
garun iragarlea
neurozientzia
description Mina esperientzia sentsorial eta emozional konplexua da, ehun-kalteari lotuta egon daitekeena edo ez (IASP, 2022). Nerbio-sistemaren seinale bat da, gorputzean zerbait gaizki egon daitekeela adierazten duena. Akutua edo iraunkorra izan daiteke, eta oso desberdina izan daiteke intentsitateari, iraupenari eta kalitateari dagokienez. Ikuspegi biologikotik, minak funtsezko babes-funtzioa betetzen du, ohartarazpen-seinale gisa, kaltearen iturritik aldentzeko erreakzionarazten baigaitu, kalte gehiago prebenitzeko helburuarekin (Aguirrezabal et al., 2024). Adibide argi bat, non minaren funtzio babeslea ikusten den, beroegi dagoen elementu bat (sugarra, adibidez) ukitzen dugunean gertatzen da. Elementu beroa ukitzean, gure azaleko kaltearen hartzaileak* ("nozizeptoreak" ere deituak) estimulatzen dira, beroa estimulu kaltegarri gisa detektatzen baitute. Gero, transdukzioa gertatzen da; hau da, estimulu kaltegarria (edo potentzialki kaltegarria dena) bulkada elektriko bihurtzen da neuronetan. Ondoren, nozizeptore horiek arrisku-seinalea bidaltzen dute nerbioetatik bizkarrezur-muinera. Berehala sortzen da erretiratze-erreflexu automatikoa. Honek adierazten nahi du bizkarrezur-muinak erantzun-seinale bat bidali duela eskuko muskuluetara, adimenak arrisku-seinalea erabat prozesatu aurretik, ahalik eta azkarren bero-iturritik urrun gaitezen. Arrisku-seinale hori burmuineraino ere iristen da, transmisio izeneko prozesu baten bidez. Bertan gertatzen ari denari buruzko informazioa prozesatzen da. Alde batetik, azal sentsorialera iristen da, eta, horri esker, gorputzean estimulu mingarria non dagoen jakin dezakegu. Bestalde, sistema linbikora iristen da, minaren alderdi emozionala modulatzen duena. Azal prefrontalera ere heltzen da; minaren esanahia interpretatzeko eta horren aurrean nola erantzun erabakitzeko aukera ematen digunara. Informazio hori guztia prozesatu ondoren, minaren pertzepzioa sortzen da. Kaltearen iturritik (kasu honetan, sugarretik) urrundu ondoren, eta ehun-kalteak sendatu ahala, mina pixkanaka baretzen da, desagertu arte (Ferrandiz, 2006; Zegarra, 2007). Hala ere, kasu batzuetan, min-sentsazio hori ez da desagertzen hasierako kausa konpondu arren, eta denboran luzatzen da, patologiko bihurtuz (Woolf, 2011). Min iraunkor horrek (min kronikoa ere deitua) jada ez du betetzen ohartarazteko edo babesteko eginkizuna, eta pertsonaren bizi-kalitatea kaltetu dezake. Bestetik, hasierako ehun-kaltea sendatu ondoren minak iraun izanak adierazten du mina kalte fisikoarekiko modu independentean egon daitekeela. Hori gertatzen da nerbio-sistema sentsibilizatuta egon daitekeelako edo seinaleak "gaizki interpretatu" ditzakeelako, mina eraginez lesio aktiborik gabe.
publishDate 2025
dc.date.none.fl_str_mv 2025
2026
2026
dc.type.none.fl_str_mv info:eu-repo/semantics/article
format article
dc.identifier.none.fl_str_mv http://hdl.handle.net/10810/79453
url http://hdl.handle.net/10810/79453
dc.language.none.fl_str_mv Euskera
language_invalid_str_mv Euskera
dc.relation.none.fl_str_mv https://zientzia.eus/artikuluak/mina-garunean-dago/
dc.rights.none.fl_str_mv info:eu-repo/semantics/openAccess
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
CC BY-NC-ND 4.0
eu_rights_str_mv openAccess
rights_invalid_str_mv https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
CC BY-NC-ND 4.0
dc.format.none.fl_str_mv application/pdf
dc.publisher.none.fl_str_mv Elhuyar Fundazioa
publisher.none.fl_str_mv Elhuyar Fundazioa
dc.source.none.fl_str_mv reponame:Addi. Archivo Digital para la Docencia y la Investigación
instname:Universidad del País Vasco
instname_str Universidad del País Vasco
reponame_str Addi. Archivo Digital para la Docencia y la Investigación
collection Addi. Archivo Digital para la Docencia y la Investigación
repository.name.fl_str_mv
repository.mail.fl_str_mv
_version_ 1869407386916093952
score 15,811543

Similares en LA Referencia